Kış Sebzeleri Ne Zaman Ekilir?
Kış sebzeleri, doğru zamanda ekildiğinde ve bilinçli bir bakım süreciyle yetiştirildiğinde hem verimli hem de son derece besleyici ürünler verir. Ben kış sebzesi ekimine başlamadan önce mutlaka bölgenin iklim şartlarını, toprak yapısını ve don riskini dikkate alırım. Çünkü kış sebzeleri her ne kadar soğuğa dayanıklı bitkiler olsa da, yanlış zamanda yapılan ekim tüm emeği boşa çıkarabilir.
Türkiye genelinde kış sebzelerinin ekim zamanı Eylül ayının ikinci yarısından Kasım ayının sonuna kadar olan dönemi kapsar. Ancak bu tarih aralığı kesin değildir. Akdeniz ve Ege bölgelerinde ekim daha geç yapılabilirken, İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da ekimler daha erken başlatılır. Bunun temel nedeni, ilk don tarihlerinin bölgelere göre değişmesidir.
Kış sebzeleri serin havayı sever. Toprak sıcaklığı 8–15 derece aralığında olduğunda çimlenme ve köklenme en sağlıklı şekilde gerçekleşir. Eğer toprak çok sıcaksa bitki strese girer, çok soğuksa çimlenme gecikir ya da hiç gerçekleşmez. Bu nedenle ekimden önce toprağın sıcaklığını mutlaka kontrol ederim.
Toprak hazırlığı kış sebzelerinde hayati önem taşır. Ben ekimden en az 2–3 hafta önce toprağı derin sürer, taş ve yabancı otlardan arındırırım. Ardından toprağa yanmış çiftlik gübresi veya organik kompost eklerim. Bu hem toprağın besin değerini artırır hem de kış boyunca bitkinin soğuktan etkilenmesini azaltır.
Kış sebzelerinde yapılan en büyük hatalardan biri “nasıl olsa soğuğa dayanıklı” düşüncesiyle bakımı ihmal etmektir. Oysa doğru sulama, doğru gübreleme ve don önlemleri alınmadığında ürün kalitesi ciddi şekilde düşer. Ben her zaman planlı bir ekim takvimiyle ilerlerim ve kış boyunca toprağı düzenli kontrol ederim.
Kış Aylarında Hangi Sebzeler Ekilir?
Kış aylarında ekilen sebzeler genellikle yapraklı sebzeler, kök sebzeler ve baklagiller grubunda yer alır. Bu sebzeler düşük sıcaklıklarda gelişimlerini sürdürebilir ve hafif donlara karşı dirençlidir.
Ispanak
Ispanak, kış sebzeleri arasında benim en çok tercih ettiğim ürünlerden biridir. Doğrudan tohumla ekilir ve oldukça hızlı gelişir. Ekim zamanını genellikle Eylül sonu – Ekim ortası olarak belirlerim.
Toprağı iyice yumuşattıktan sonra, sıra arası 25–30 cm olacak şekilde ekim yaparım. Tohumları çok derine gömmem; 1–1,5 cm derinlik yeterlidir. Çimlenme süresi ortalama 7–10 gündür. Ispanak nemi sever ancak aşırı sulama kök çürümesine yol açar. Bu yüzden kontrollü sulama çok önemlidir.
Marul ve Kıvırcık
Marul ve kıvırcık genellikle fideyle yetiştirilir. Fideleri 30 cm aralıklarla dikerim. Toprağın humuslu olması marulda yaprak kalitesini artırır. Soğuk havalarda büyüme yavaşlar ama tat daha lezzetli olur.
Don riski olan bölgelerde marul fidelerinin etrafını saman veya malçla kaplamak oldukça faydalıdır.
Roka ve Tere
Roka ve tere hızlı yetişen kışlık yeşilliklerdir. Doğrudan tohumla ekilirler. Sık ekime uygundurlar ve sık sık hasat yapılabilir. Ben genellikle bu ürünleri küçük alanlarda, parsel parsel ekerim.
Lahana
Lahana kışın en dayanıklı sebzelerindendir. Fideyle dikilir. Ekimden önce toprağa bolca organik gübre eklerim çünkü lahana besin isteği yüksek bir bitkidir. Fideler arası mesafe en az 50 cm olmalıdır.
Karnabahar ve Brokoli
Bu sebzeler de lahana grubundandır ve fideyle yetiştirilir. Gelişim süreci uzundur. Soğuk havalarda baş bağlama döneminde daha kaliteli ürün verirler.
Havuç
Havuç doğrudan tohumla ekilir. Toprağın taşsız, yumuşak ve derin olması çok önemlidir. Aksi halde havuçlar şekilsiz olur. Çimlenme süresi uzundur; bazen 15–20 günü bulur.
Turp
Turp hızlı yetişen bir kış sebzesidir. Tohumdan ekilir ve 30–40 gün içinde hasat edilebilir. Serin havalarda daha gevrek olur.
Soğan
Kışlık soğan arpacıkla veya tohumla ekilebilir. Ben genellikle arpacık soğan kullanırım çünkü daha dayanıklıdır. Kış boyunca toprakta kalır ve ilkbaharda hızla gelişir.
Sarımsak
Sarımsak, kış ekimi için en uygun sebzelerden biridir. Dişler toprağa sivri kısmı yukarı gelecek şekilde 4–5 cm derinliğe dikilir. Sarımsak soğuğu sever ve kış boyunca kök geliştirir.
Bakla ve Bezelye
Ilıman bölgelerde bakla ve bezelye de kış aylarında ekilebilir. Soğuğa oldukça dayanıklıdırlar ve erken hasat avantajı sağlarlar.
Kış Ayında Sebze Ekim Takvimi Nedir?
Ben kış sebzeleri için net bir ekim takvimi oluşturarak ilerlerim. Genel olarak Türkiye için uygun takvim şöyledir:
Eylül Ayı
-
Ispanak
-
Roka
-
Tere
-
Turp
-
Marul (ılıman bölgelerde)
Ekim Ayı
-
Sarımsak
-
Soğan
-
Havuç
-
Lahana fideleri
-
Brokoli fideleri
-
Karnabahar fideleri
Kasım Ayı
-
Bakla
-
Bezelye
-
Son marul ve ıspanak ekimleri
Aralık – Ocak
-
Açık alanda ekim önerilmez
-
Sera veya tünel altında üretim yapılabilir
Bu takvim bölgeye göre mutlaka uyarlanmalıdır. Don riskinin yüksek olduğu bölgelerde ekimler daha erken yapılmalı ve koruyucu önlemler alınmalıdır.
Kış Sebzesi Yetiştirmenin Püf Noktaları Nelerdir?
Kış sebzesi yetiştirirken edindiğim tecrübeler bana bazı temel kuralların asla ihmal edilmemesi gerektiğini gösterdi.
Toprak Hazırlığı
Toprak mutlaka iyi drene olmalıdır. Su tutan ağır topraklar kışın kök çürümesine neden olur.
Sulama
Kışın sulama ihtiyacı azalır. Toprak nemli tutulmalı ama çamur haline getirilmemelidir.
Don Önlemleri
-
Bitkilerin etrafı samanla örtülebilir
-
Agrofil örtüler kullanılabilir
-
Gece donlarında plastik tünel uygulanabilir
Gübreleme
Azotlu gübreler dikkatli kullanılmalıdır. Aşırı azot, bitkinin soğuğa karşı direncini düşürür.
Hastalık ve Zararlılar
Kış aylarında hastalık riski azdır ancak nemli ortamlarda mantar hastalıkları görülebilir. Hava sirkülasyonu sağlanmalıdır.
Hasat Zamanı
Kış sebzeleri yavaş büyür. Sabırlı olunmalı ve ürün tam olgunlaşmadan hasat edilmemelidir.
Kış Aylarında Ek Olarak Neler Dikilebilir? (Önerilen Kış Sebzeleri)
Kış aylarında sebze seçerken benim önceliğim her zaman soğuğa dayanıklılık, toprakta uzun süre kalabilme ve bakım kolaylığı olur. Sadece bilinen sebzelerle sınırlı kalmak yerine, doğru çeşitler seçildiğinde kış boyunca verim alınabilecek pek çok alternatif vardır.
Pazı
Pazı, kış aylarında dikilmesini özellikle önerdiğim sebzelerin başında gelir. Soğuğa son derece dayanıklıdır ve -5 dereceye kadar zarar görmeden gelişimini sürdürebilir.
Nasıl ekilir?
Pazı doğrudan tohumla ekilir. Sıra arası 30–40 cm olacak şekilde ekim yapılır. Tohumlar 2 cm derinliğe gömülür. Toprak nemli tutulmalı ancak aşırı sulamadan kaçınılmalıdır.
Neden öneriyorum?
Çünkü pazı, tek ekimle uzun süre hasat imkânı sunar. Dış yapraklar kesildikçe içten tekrar yaprak verir.
Maydanoz
Maydanoz kış aylarında ekilebilen ama sabır isteyen bir bitkidir. Soğuk havalarda gelişimi yavaşlar ancak sağlıklı kalır.
Nasıl ekilir?
Tohumla ekilir. Çimlenme süresi uzun olduğu için (20–25 gün) toprak sürekli hafif nemli tutulmalıdır. Sıra arası 20 cm yeterlidir.
Önerme sebebim
Kış boyunca yeşil kalır ve dona karşı oldukça dayanıklıdır. Özellikle ılıman bölgelerde çok verimlidir.
Dereotu
Dereotu serin havayı sever ve kış başında ekildiğinde oldukça aromatik olur.
Ekim şekli
Doğrudan tohumla ekilir. Çok derine ekilmemelidir (1 cm yeterlidir). Sık ekime uygundur.
Avantajı
Hızlı gelişir ve kısa sürede hasat edilebilir.
Kereviz (Kök ve Yaprak Kereviz)
Kereviz, kış sofralarının vazgeçilmez sebzelerindendir.
Nasıl yetiştirilir?
Genellikle fideyle dikilir. Fideler 40–50 cm aralıklarla dikilmelidir. Toprağı organik madde bakımından zengin olmalıdır.
Neden öneriyorum?
Soğukta tadı daha güzel olur ve uzun süre depolanabilir.
Pırasa
Pırasa tam anlamıyla bir kış sebzesidir ve soğuklara çok dayanıklıdır.
Dikim yöntemi
Fideyle yetiştirilir. Dikim sırasında köklerin biraz budanması tutma oranını artırır. Derin dikim yapılır ki beyaz kısım uzun olsun.
Avantajı
Kış boyunca tarlada kalabilir ve ihtiyaç oldukça hasat edilir.
Şalgam
Şalgam hem kökü hem yaprağı değerlendirilen bir sebzedir.
Ekim şekli
Tohumla ekilir. Toprak çok sert olmamalıdır. Sıra arası 30 cm uygundur.
Önerme sebebim
Soğuk havalarda daha hızlı gelişir ve lezzeti artar.
Hardal Otu
Hardal otu son yıllarda kışlık yeşillik olarak tercih edilmeye başlanmıştır.
Nasıl ekilir?
Tohumla ve sık ekilir. Kısa sürede hasat edilir.
Avantajı
Hastalıklara dayanıklıdır ve bakım istemez.
Rezene
Rezene serin havalarda daha aromatik olur.
Ekim yöntemi
Tohumla ekilir. Sıra arası 30 cm bırakılmalıdır.
Neden öneriyorum?
Hem yaprağı hem kökü değerlendirilir, pazar değeri yüksektir.
Kışlık Turp Çeşitleri (Kara Turp, Beyaz Turp)
Kışlık turp çeşitleri normal turptan farklıdır ve daha geç hasat edilir.
Ekim şekli
Tohumla ekilir. Toprak derin sürülmelidir.
Avantajı
Soğuğa dayanıklıdır ve depolanabilir.
Kış Aylarında Sebze Seçerken Kendi Önerilerim
Kış için sebze seçimi yaparken şunlara özellikle dikkat edilmesini öneririm:
-
Yapraklı sebzeler ağırlıklı seçilmeli
-
Kök sebzeler mutlaka listeye eklenmeli
-
Tek sefer ekilip uzun süre hasat edilen ürünler tercih edilmeli
-
Bölge iklimine uygun çeşitler seçilmeli
-
Don riski yüksekse örtüleme imkânı olan sebzeler seçilmeli
Eğer küçük bir bahçen varsa;
➡️ Pazı, ıspanak, marul, pırasa, sarımsak
Eğer daha geniş alanın varsa;
➡️ Lahana, kereviz, havuç, turp, bakla
kesinlikle öneririm.
